Ograniczenia podwyższenia czynszu

O zmianie wysokości opłat spółdzielnia jest obowiązana zawiadomić członków spółdzielni; osoby niebędące członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali; właściciele lokali niebędący członkami spółdzielni) co najmniej 14 dni przed
upływem terminu do wnoszenia opłat, ale nie później niż ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego ten termin. Zmiana wysokości opłat wymaga uzasadnienia na piśmie. Na żądanie zobowiązanego do opłat, spółdzielnia obowiązana jest przedstawić kalkulację wysokości opłat.

Można kwestionować zasadność zmiany wysokości opłat bezpośrednio na drodze sądowej. W razie wystąpienia na drogę sądową, wnosi się opłaty w dotychczasowej wysokości, a na spółdzielni spoczywa ciężar dowodu, że zmiana wysokości opłat była zasadna.

Zgodnie z art. 32 Prawa spółdzielczego. Statut może stanowić, że w określonych w nim sprawach między członkiem a spółdzielnią, członkowi przysługuje prawo odwołania się od uchwały organu spółdzielni do innego wskazanego w statucie organu spółdzielni w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym. W tym wypadku statut powinien określać zasady i tryb postępowania wewnątrzspółdzielczego, a w szczególności terminy wniesienia i rozpatrzenia odwołania. Postanowienia statutu o postępowaniu wewnątrzspółdzielczym nie mogą ograniczać dochodzenia przez członków ich praw na drodze sądowej. W wypadku zaskarżenia przez członka uchwały w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym i sądowym, postępowanie wewnątrzspółdzielcze ulega umorzeniu.

Spółdzielnia mieszkaniowa, zmieniając wysokość opłat, uwzględnić musi przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów, zgodnie z którą podwyższanie czynszu lub innych opłat za używanie lokalu, z wyjątkiem opłat niezależnych od właściciela (tutaj spółdzielnia) nie może być dokonywane częściej niż co 6 miesięcy (art. 9 ust. 1 ustawy o prawach lokatorów) - przy czym za lokatora w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć najemcę lokalu lub osobę używającą lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności (a więc także spółdzielcze prawo własnościowe lub lokatorskie).

Opłatami których podwyższenie jest niezależne od właściciela są np. opłaty za dostawy do lokalu energii, gazu, wody oraz odbiór nieczystości stałych i płynnych.

W razie podwyższenia opłat niezależnych od właściciela jest on obowiązany do przedstawienia lokatorowi na piśmie zestawienia opłat wraz z przyczyną ich podwyższenia. ( art. 9 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów ... ).

Warto zauważyć, że członkowie spółdzielni oraz nie będące członkami inne osoby posiadające do lokalu prawo spółdzielcze własnościowe lub prawo własności, nie opłacają czynszu, a jedynie uczestniczą w wydatkach określonych w USM.

Powództwo o orzeczenie eksmisji z lokalu spółdzielczego zajmowanego bez tytułu prawnego

Podstawę prawną powództwa o orzeczenie eksmisji z lokalu spółdzielczego, stanowi ust. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

Lokatorami do których stosuje się przepisy o eksmisji są:

1. osoby mające lokatorskie prawo do lokali mieszkalnych,
   
2. osoby mające własnościowe prawo do lokali mieszkalnych,
   
3. najemcy lokali mieszkalnych w budynkach należących do spółdzielni,
   
4. inne osoby używające lokali mieszkalnych w zasobach spółdzielni mieszkaniowej na podstawie innych niż wymienione powyżej tytułów prawnych (np. użytkowanie).
   

Powództwo może wytoczyć:

• inny lokator lub
  
• właściciel innego lokalu w danym budynku
  
• w przypadku, gdy lokator wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc przez to uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku.
  

Ponadto współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd eksmisji:

• małżonka,
  
• rozwiedzionego małżonka,
  
• innego współlokatora tego samego lokalu
  

jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie (art. 13).

Zgodnie z art. 7 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, w ciągu 3 miesięcy po wygaśnięciu tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego osoba, której przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz zamieszkujące w tym lokalu osoby, które prawa swoje od niego wywodzą, są obowiązane do opróżnienia lokalu, a na spółdzielni nie ciąży obowiązek dostarczenia innego lokalu. Przepisy te stosuje się odpowiednio w wypadku wygaśnięcia tytułu prawnego do korzystania z lokalu o innym przeznaczeniu, o ile umowa nie stanowi inaczej. Spółdzielnia współpracuje z organami samorządowymi i rządowymi oraz instytucjami i organizacjami, które mogą ułatwić uzyskanie innego mieszkania przez te osoby, a w szczególności ułatwia im uzyskanie potrzebnych informacji oraz bezzwłocznie dokonuje rozliczenia zobowiązań i wypłaty należności.

Art. 7 stosuje się w powiązaniu z treścią ustawy o ochronie praw lokatorów ..., bowiem według art. 2 ust. 1 tej ustawy lokatorem, którego prawa ona chroni, jest nie tylko najemca lokalu, lecz także osoba używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności.

Zgodnie z treścią art. 16 ustawy wyroków sądowych nakazujących opróżnienie lokalu nie wykonuje się w okresie od 1 listopada do 31 marca roku następnego włącznie, jeżeli osobie eksmitowanej nie wskazano lokalu, co do którego ma nastąpić przekwaterowanie. Nie dotyczy to jednak przypadków, w których powodem wydania wyroku nakazującego opróżnienie lokalu jest znęcanie się nad rodziną.

W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób których dotyczy nakaz opróżnienia lokalu (art. 14). Jest to obligatoryjny element wyroku orzekającego opróżnienie lokalu - sąd bowiem z urzędu bada, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego. Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego ciąży na gminie właściwej ze względu na miejsce położenia lokalu podlegającego opróżnieniu.

Sąd nie może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego wobec:

1. kobiet w ciąży,
   
2. małoletniego, niepełnosprawnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.11.1990 roku o pomocy społecznej lub ubezwłasnowolnionego oraz sprawującego nad taka osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą,
   
3. obłożnie chorych,
   
4. emerytów i rencistów spełniających kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej,
   
5. osób posiadających statut bezrobotnego,
   
6. osoby spełniającej przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały,
   

chyba, że osoby te mogą mieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany albo, gdy powodem wydania wyroku nakazującego opróżnienie lokalu jest znęcanie się nad rodziną (art. 17).

Z zastrzeżeniem wyjątków wyżej wymienionych, sąd może orzec o braku uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego, w szczególności jeżeli nakazanie opróżniania lokalu następuje z powodu rażącego lub uporczywego wykraczania przez lokatora przeciwko porządkowi domowemu z wyjątkami z art. 14 ust. 4 – patrz art. 14 ust. 5 w zw. z art. 13.

Orzekając o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, sąd nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.

Powstanie spółdzielczego prawa do lokalu

Spółdzielcze (lokatorskie lub własnościowe)
pr. do lokalu powstaje z chwilą zawarcia
umowy o ustanowienie tego prawa.

Umowa o ustanowienie spółdzielczego pr. do lokalu:

• Forma = pisemna pod rygorem nieważności.
  
• Spółdzielnia zobowiązuje się oddać członkowi lokal do używania.
  
• Członek zobowiązuje się: wnieść wkład mieszkaniowy (lokatorskie) lub budowlany (własnościowe) + uiszczać opłaty określone w ustawie i w statucie spółdzielni.
  

Z członkiem oczekującym na ustanowienie prawa spółdzielnia zawiera umowę o budowę lokalu:

• Forma = pisemna pod rygorem nieważności.
  
• ubiegający się o ustanowienie pr. wnosi wkład mieszkaniowy lub budowlany.
  
• Um. powinna zobowiązywać strony do zawarcia, po wybudowaniu lokalu, umowy o ustanowienie spółdzielczego pr., a ponadto powinna zawierać:
  

1. zobowiązanie członka spółdzielni do pokrywania kosztów inwestycji w części przypadającej na jego lokal przez wniesienie wkładu mieszkaniowego oraz do uczestniczenia w innych zobowiązaniach spółdzielni związanych z budową - określonych w umowie, (warunek ten nie obowiązuje w umowie o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu)
   
2. określenie zakresu rzeczowego robót, które będzie stanowić podstawę ustalenia wysokości kosztów budowy lokalu,
   
3. określenie zasad ustalania wysokości kosztów budowy lokalu,
   
4. inne postanowienia określone w statucie.
   

Wkład mieszkaniowy = różnica m. kosztem budowy lokalu, a uzyskaną przez spółdzielnię pomocą ze środków publicznych (wg zas. określonych w statucie).

Wkład budowlany =
całość kosztów budowy lokalu (wg zas. określonych w statucie i w umowie).

Prawo do domów jednorodzinnych

Stosujemy odpowiednio przepisy o spółdzielczym własnościowym prawie do lokali.

Charakterystyka prawa do domu jednorodzinnego:

1. Nabycie = powstaje z chwilą zawarcia między członkiem a spółdzielnią umowy pod rygorem nieważności w formie pisemnej,
   
2. Przeniesienie = jest zbywalne – w formie aktu notarialnego notariusz przesyła odpis do spółdzielni,
   
3. dziedziczne,
   
4. podlega egzekucji,
   
5. jest ograniczonym prawem rzeczowym, może być obciążone hipoteką
   
6. prawo to można zbyć przed zamieszkaniem domu,
   
7. nabywca i spadkobierca mogą domagać się przyjęcia w poczet członków spółdzielni jeżeli spełnią wymagania statutu- spółdzielnia nie może odmówić mich przyjęcia w poczet spółdzielni
   
8. po wygaśnięciu tego prawa rozliczenie następuje z uwzględnieniem wartości rynkowej tego prawa.
   

Do czasu przeniesienia własności stosuje się zasady:

1. jeżeli prawo do domu jednorodzinnego przeszło na kilku spadkobierców, powinni oni, w terminie 1 roku od dnia otwarcia spadku, wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika w celu dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem tego prawa, włącznie z zawarciem w ich imieniu umowy o przeniesienie własności domu. W razie bezskutecznego upływu tego terminu, na wniosek spadkobierców lub spółdzielni, sąd w postępowaniu nieprocesowym wyznaczy przedstawiciela. Pełnomocnik (przedstawiciel) uprawniony jest do udziału w walnym zgromadzeniu,
   
2. w razie śmierci jednego z małżonków, którym prawo do domu jednorodzinnego przysługiwało wspólnie, przepis pkt 1 stosuje się odpowiednio,
   
3. po przeprowadzeniu rozliczenia kosztów budowy i ostatecznym ustaleniu wkładów budowlanych, wniesieniu przez członków tych wkładów bądź też ich części i przejęciu zobowiązań spółdzielni pokrywających resztę należności z tytułu wkładów spółdzielnia przenosi na członków własność przydzielonych domów wraz z prawami do działek,
   
4. przeniesienie własności domu może nastąpić także na rzecz spadkobierców członka lub małżonków, jeżeli prawo do domu przysługuje im obojgu,
   
5. członkowie, oprócz wkładu budowlanego, obowiązani są pokryć koszty przeniesienia własności domu, a także udział w kosztach likwidacji spółdzielni, o ile przeniesienie własności następuje w ramach postępowania likwidacyjnego.

Przekształcenie własnościowego prawa do lokalu we własność

• Jeżeli w toku likwidacji, postępowania upadłościowego albo postępowania egzekucyjnego z nieruchomości spółdzielni, nabywcą budynku albo udziału w budynku nie będzie spółdzielnia mieszkaniowa, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przekształca się w prawo odrębnej własności lokalu lub we własność domu jednorodzinnego.
  
• Na pisemne żądanie członka lub osoby niebędącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, spółdzielnia jest obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu po dokonaniu: spłaty przypadających na ten lokal części zobowiązań spółdzielni związanych z budową, w tym w szczególności odpowiedniej części zadłużenia kredytowego spółdzielni wraz z odsetkami; spłaty zadłużenia z tytułu opłat
  
• Spółdzielnia zawiera umowę w terminie 3 m-cy od złożenia wniosku, chyba że nieruchomość posiada nieuregulowany stan prawny (tj. ze względu na brak KW, albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe).
  

W razie bezczynności spółdzielni można wystąpić do sądu z powództwem na podstawie art. 64 kc w związku z art. 1047 § 1 kpc. Pozew wolny jest od opłaty sądowej, zaś koszty postępowania sądowego pokrywa spółdzielnia. Sąd władny jest wydać orzeczenie, które zastępuje oświadczenie woli spółdzielni o ustanowieniu własności lokalu

Umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego, a do powstania odrębnej własności lokalu niezbędny jest wpis do KW.

Wynagrodzenie notariusza wynosi 1/4 minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Koszty obciążają osobę, na rzecz której spółdzielnia dokonuje przeniesienia własności lokalu.

 

Po śmierci członka spółdzielni albo osoby niebędącej członkiem spółdzielni, której przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a które to osoby wystąpiły z żądaniem przeniesienia własności określonym w art. 17¹⁴ lub 17¹⁵ (opisane powyżej), ich spadkobiercy mogą żądać przeniesienia na nich własności lokalu lub udziału we współwłasności garażu. W tym przypadku uznaje się, iż wniosek o przeniesienie własności lokalu został złożony w dniu pierwszego wystąpienia z żądaniem przez członka spółdzielni lub osobę niebędącą członkiem spółdzielni, której przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu (art. 48¹ ust. 2 USM)

Kolejnym wymogiem przeniesienia własności lokali jest legitymowanie się przez spółdzielnię prawem własności gruntu lub prawem użytkowania wieczystego gruntu, na którym jest posadowiony budynek lub zespół budynków podlegających podziałowi na odrębne lokale (art. 36 USM)

Z chwilą zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu, do którego członkowi albo osobie niebędącej członkiem przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego lub spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, w tym spółdzielcze prawo do garażu, hipoteki ustanowione na tych ograniczonych prawach rzeczowych, zgodnie z art. 45 ust. 1 i 2 USM, obciążają nieruchomości powstałe w wyniku zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu.

Wierzyciel, którego wierzytelność w dniu zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu była zabezpieczona hipoteką na ograniczonym prawie rzeczowym, może dochodzić zaspokojenia z lokalu stanowiącego odrębną własność, powstałą w wyniku zawarcia tej umowy.

Do księgi wieczystej prowadzonej dla ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się art. 24¹ ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, który mówi iż w razie przekształcenia własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu lub prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej w prawo odrębnej własności lokalu albo w prawo własności domu jednorodzinnego, księga wieczysta prowadzona dla ograniczonego prawa rzeczowego staje się księgą wieczystą dla nieruchomości, a wpisana w tej księdze hipoteka na ograniczonym prawie rzeczowym staje się hipoteką na nieruchomości.

Obowiązki członka spółdzielni posiadającego mieszkanie lokatorskie

Członek spółdzielni, któremu przysługuje lokatorskie pr. do lokalu, może wystąpić do spółdzielni o przekształcenie przysługującego jemu (małżonkom) prawa w pr. odrębnej własności lokalu.

Warunkiem przewłaszczenia będzie:

1. złożenie pisemnego wniosku w tej sprawie;
   
2. spłata przypadających na jego lokal zobowiązań spółdzielni związanych z budową (w tym części zadłużenia kredytowego wraz z odsetkami);
   
3. spłata przypadającego na jego lokal uzupełnienia wkładu mieszkaniowego z tytułu modernizacji budynku;
   
4. spłata przypadających na jego lokal zobowiązań spółdzielni z tytułu kredytów na remonty nieruchomości, w której znajduje się lokal;
   
5. spłata zadłużenia z tytułu opłat związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni oraz z tytułu innych zobowiązań spółdzielni;
   
6. wpłata różnicy pomiędzy wartością rynkową lokalu a zwaloryzowaną według aktualnej wartości rynkowej lokalu wartością wkładu mieszkaniowego wniesionego przez członka – wpływy z tego tytułu spółdzielnia przeznacza na uzupełnienie funduszu remontowego spółdzielni.
   

(Jeżeli spółdzielnia skorzystała z pomocy uzyskanej ze środków publicznych lub z innych środków, to różnica pomiędzy wartością rynkową lokalu a wartością zwaloryzowanego wkładu mieszkaniowego, podlega zmniejszeniu o 50% wartości pomocy uzyskanej przez spółdzielnię zwaloryzowanej proporcjonalnie do aktualnej wartości rynkowej lokalu.)

Wysokość wkładu mieszkaniowego waloryzuje się proporcjonalnie do aktualnej wartości rynkowej lokalu.

Zmniejszenie płatności członka na pokrycie różnicy między wartością rynkową lokalu, a zwaloryzowaną wartością wkładu mieszkaniowego, o którym mowa wyżej, jest dochodem członka niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Przeniesienie własności lokalu następuje w drodze umowy zawartej miedzy spółdzielnią a członkiem w formie aktu notarialnego. Art. 12 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim pomija możliwość uregulowania w statucie korzystniejszych dla członków spółdzielni mieszkaniowej zasad rozliczeń z tytułu nabycia własności lokalu, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji (równość wobec prawa).( wyrok TK z 2005-04-20 K 42/02)

Koszt określenia wartości rynkowej lokalu koniecznej do określenia wysokości dopłaty, wynagrodzenie notariusza za ogół czynności notarialnych dokonanych przy zawieraniu umowy, , koszty sądowe założenia i wpisu do księgi wieczystej obciążają członka spółdzielni.

Żądanie jednego z małżonków przeniesienia własności zajmowanego wspólnie (wspólnego) lokalu jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym. Do dokonania takiej czynności potrzebna jest zgoda drugiego z małżonków. Prawo żądania przewłaszczenia przysługuje także obojgu byłym małżonkom po rozwodzie lub unieważnieniu małżeństwa albo jednemu z nich po śmierci drugiego.

W okresie 24 miesięcy od dnia złożenia pierwszego wniosku o wyodrębnienie własności lokalu w danej nieruchomości spółdzielnia mieszkaniowa, na podstawie uchwały zarządu spółdzielni sporządzonej w formie pisemnej pod rygorem nieważności określi przedmiot odrębnej własności wszystkich lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu w tej nieruchomości.

Uchwała powinna określać m. in.

• wielkość udziałów we współwłasności nieruchomości wspólnej związanych z odrębną własnością każdego lokalu;
  
• oznaczenie osób, którym zgodnie z przepisami ustawy przysługuje pr. żądania przeniesienia na nich własności poszczególnych lokali;
  
• przypadający na każdy lokal stan zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek oraz uzupełnienia wkładów
  

Jeżeli przed upływem 24 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie (24.04.2001 r.) spółdzielnia nie podejmie powyższych czynności sąd na wniosek członka spółdzielni mieszkaniowej, któremu zgodnie z przepisami ustawy przysługuje, z zastrzeżeniem art. 36 (po nabyciu przez spółdzielnię mieszkaniową własności lub prawa użytkowania wieczystego działek budowlanych, na których wybudowano te budynki), pr. żądania przeniesienia na niego własności lokalu należącego przed tym dniem do spółdzielni, orzeknie o ustanowieniu odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu.    

Spółdzielcze lokatorskie po rozwodzie

Zgodnie z ogólną regułą, wyrażoną w art. 9 ust. 5 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego może należeć bądź do jednej osoby bądź do małżonków.

Jeżeli lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego należy do obojga małżonków, ustanie małżeństwa wskutek rozwodu lub unieważnienia małżeństwa powoduje obowiązek podziału tego prawa. Po ustaniu małżeństwa, małżonkowie powinni w terminie jednego roku zawiadomić spółdzielnię, któremu z nich przypadło spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego albo przedstawić dowód wszczęcia postępowania sądowego o podział tego prawa. W przypadku, gdy prawo przypadło byłemu małżonkowi niebędącemu członkiem spółdzielni, umowa lub sądowy podział prawa jest skuteczne, o ile małżonek ten złoży deklarację członkowską w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym przypadło mu spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu. Byłemu małżonkowi przysługuje roszczenie o przyjęcie w poczet członków spółdzielni.

Brak dokonania czynności opisanych powyżej (podział prawa albo zawiadomienie spółdzielni, złożenie deklaracji członkowskiej przez byłego małżonka niebędącego uprzednio członkiem spółdzielni) może skutkować czynnościami spółdzielni zmierzającymi do wygaśnięcia prawa. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 2 ustawy, jeżeli małżonkowie nie dokonają przedmiotowych czynności, spółdzielnia wyznaczy im w tym celu dodatkowy termin, nie krótszy niż 6 miesięcy, uprzedzając o skutkach, jakie może spowodować jego niezachowanie. Po bezskutecznym upływie tego terminu spółdzielnia może podjąć uchwałę o wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Prawomocna uchwała spółdzielni o wygaśnięciu spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania powoduje powstanie obowiązku opróżnienia lokalu w terminie określonym w statucie spółdzielni, nie krótszym jednak niż trzy miesiące. Należny osobom uprawnionym wkład mieszkaniowy, obliczony na dzień wygaśnięcia prawa, staje się wymagalny dopiero w chwili opróżnienia lokalu.

Jeżeli jednak spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego wygasło na skutek niedokonania przez byłych małżonków podziału prawa albo zaniechania złożenia deklaracji członkowskiej przez tego z nich, któremu przypadło to prawo po podziale, roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego przysługuje zamieszkałym razem z byłymi małżonkami lub jednym z nich: dzieciom i innym osobom bliskim.
Dla zachowania przysługujących roszczeń osoby te muszą w terminie jednego roku złożyć deklaracją członkowską i pisemne zapewnienie o gotowości zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do danego lokalu (w razie zgłoszenia się kilku uprawnionych rozstrzyga sąd w postępowaniu nieprocesowym a w przypadku upływu terminu wyznaczonego przez spółdzielnię na wystąpienie do sądu, wyboru dokonuje spółdzielnia). Wskazany roczny termin dla zachowania roszczeń został przewidziany w art. 15 ust. 4 Ustawy, nie mniej jednak korzystniejsze terminy statutowe wiążą spółdzielnię i osoby uprawnione.